नेपालमा घर, भवन वा कुनै पनि स्थायी संरचना निर्माण गर्नुअघि नक्सा पास (Building Permit) गर्नु अनिवार्य हुन्छ। नक्सा पास नगरी बनाइएका घरहरू कानुनी रूपमा अवैध मानिन्छन् र भविष्यमा जरिवाना, सेवा बन्द, वा घर भत्काउने समस्या समेत आउन सक्छ। यस ब्लगमा हामी नक्सा पास किन आवश्यक छ, प्रक्रिया के हो, कागजात के चाहिन्छ र ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू के–के हुन् भन्ने विषयमा विस्तृत रूपमा चर्चा गर्नेछौं।
नक्सा पास भनेको के हो?
नक्सा पास भनेको तपाईंले बनाउने घर वा भवनको डिजाइन (नक्सा) सम्बन्धित स्थानीय तह (नगरपालिका वा गाउँपालिका) बाट स्वीकृत गराउने प्रक्रिया हो। यसले भवन सुरक्षित, नियमनअनुसार र व्यवस्थित रूपमा निर्माण होस् भन्ने सुनिश्चित गर्छ।
नेपालमा नक्सा पास किन अनिवार्य छ?
नक्सा पास गर्नुका मुख्य कारणहरू:
-
भवन निर्माण राष्ट्रिय भवन संहिता (NBC) अनुसार भएको सुनिश्चित गर्न
-
भूकम्प, आगलागी जस्ता जोखिम घटाउन
-
बाटो, छिमेक र सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण रोक्न
-
घरधनीलाई कानुनी सुरक्षा प्रदान गर्न
-
भविष्यमा घर बेच्न, बैंक लोन लिन वा नामसारी गर्न सजिलो बनाउन
नक्सा पास नगरे के हुन्छ?
यदि नक्सा पास नगरी घर बनाइयो भने:
-
नगरपालिका बाट जरिवाना लाग्न सक्छ
-
पानी, बिजुली, ढल जडान रोक्न सकिन्छ
-
घर भत्काउन आदेश आउन सक्छ
-
घर धितो राखेर बैंकबाट ऋण पाउन गाह्रो हुन्छ
नक्सा पास गर्न चाहिने कागजातहरू
सामान्यतया निम्न कागजातहरू आवश्यक पर्छन् (स्थानीय तह अनुसार फरक पर्न सक्छ):
-
जग्गाधनी प्रमाणपत्र (लालपुर्जा)
-
नागरिकताको प्रतिलिपि
-
कर तिरेको रसिद
-
ट्रेस म्याप / कित्ता नक्सा
-
लाइसेन्स प्राप्त इन्जिनियर/आर्किटेक्टले बनाएको भवन नक्सा
-
संरचनात्मक डिजाइन (Structural Design)
-
आवेदन फारम
नक्सा पास प्रक्रिया (Step-by-Step)
१. नक्सा डिजाइन तयार गर्ने
लाइसेन्स प्राप्त इन्जिनियर वा आर्किटेक्ट मार्फत घरको नक्सा, फ्लोर प्लान, एलिभेसन, स्ट्रक्चरल डिजाइन तयार गरिन्छ।
२. नगरपालिकामा आवेदन दिने
तयार नक्सा र आवश्यक कागजातसहित सम्बन्धित नगरपालिका वा गाउँपालिकामा आवेदन दिइन्छ।
३. प्राविधिक जाँच
नगरपालिकाका प्राविधिकहरूले नक्सा राष्ट्रिय भवन संहिता, सेटब्याक, उचाइ, बाटोको चौडाइ आदि अनुसार जाँच गर्छन्।
४. सुधार (यदि आवश्यक परे)
नक्सामा कुनै त्रुटि भए सुधार गर्न भनिन्छ। सुधारपछि पुनः पेश गर्नुपर्छ।
५. स्वीकृति र शुल्क भुक्तानी
सबै कुरा मिलेको खण्डमा नक्सा पास हुन्छ र तोकिएको शुल्क तिरेपछि Building Permit प्राप्त हुन्छ।
नक्सा पास शुल्क कति लाग्छ?
नक्सा पास शुल्क निम्न कुरामा भर पर्छ:
-
भवनको क्षेत्रफल
-
तल्लाको संख्या
-
स्थान (महानगर, उपमहानगर, नगरपालिका, गाउँपालिका)
-
आवासीय वा व्यावसायिक भवन
सामान्य घरका लागि शुल्क केही हजारदेखि सुरु भएर भवनको साइज अनुसार बढ्न सक्छ।
नक्सा पास गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
-
सधैं लाइसेन्स प्राप्त इन्जिनियर/डिजाइनरबाट नक्सा बनाउनुहोस्
-
बाटो चौडाइ र सेटब्याक नियम नबिर्सनुहोस्
-
संरचनात्मक डिजाइन अनिवार्य बनाउनुहोस्
-
नक्सा पास भएपछि मात्रै निर्माण सुरु गर्नुहोस्
-
निर्माणको क्रममा नक्सा भन्दा फरक काम नगर्नुहोस्
Expert Smart Sewa कसरी सहयोग गर्छ?
Expert Smart Sewa ले नक्सा पास प्रक्रियामा तपाईंलाई सुरुदेखि अन्त्यसम्म सहयोग गर्दछ:
-
अनुभवी इन्जिनियरद्वारा नक्सा डिजाइन
-
नगरपालिकाको नियमअनुसार परामर्श
-
नक्सा पास प्रक्रिया व्यवस्थापन
-
निर्माण अघि प्राविधिक सल्लाह
हामी तपाईंको समय, पैसा र झन्झट सबै बचाउने लक्ष्यसहित काम गर्छौं।
निष्कर्ष
घर बनाउनु जीवनको ठूलो निर्णय हो। नक्सा पास जस्तो कानुनी प्रक्रिया सही तरिकाले पूरा गरेमा भविष्यमा कुनै समस्या आउँदैन। त्यसैले घर निर्माण अघि नक्सा पासलाई हल्का रूपमा नलिई, प्राविधिक र कानुनी रूपमा सुरक्षित बाटो अपनाउनु अत्यन्त आवश्यक छ।